نگاهی بر وقایع دزفول در جنگ

در غرب دزفول،ارتش عراق با دو لشکر مجهز وآماده وارد عمل شد. آنها حمله اصلی خود را در این منطقه بر روی دو دو محور اصلی قرار  دادند:                                                                                   محور شماره ی 1: از پل رمیله واقع در روی روی رودخانه طیب در خاک عراق ، پاسگاه شرهانی در ارتفاعات حمرین به سمت مواضع پدافندی عین خوش وسپس ادامه آن به سمت  ارتفاعات ابوصلیبی خات و شهر شوش واقع در ساحل غربی کرخه شهر دزفول زیر شدیدترین بمباران هوایی وتوپخانه دشمن قرار گرفت.در منطقه دزفول،پادگانهای نظامی تیپ2 زرهی وپایگاه هوایی وحدتی وانبار مهمات ارتش بمباران شد.                    مهمترین مرکز نظامی دزفول پایگاه وحدتی بود. پایگاهی که هواپیماهای شکاری ایران از آنجا به دشمن حمله می کردند.                                                                                                          وقتی جنگ شروع شد،فرماندار دزفول ونماینده امام در پایگاه وحدتی،همه وقت خود  را در پایگاه وحدتی گذاشتند وخلبانانی که عازم ماموریت می شدند، از زیر قرانی که نماینده امام به دست می گرفت، می گرفت،می گذاشتند. در اتاق فرماندهی ، حکم مأموریت و جایی را که باید بمباران می کردن ، می گرفتند و سوار بر هواپیماهای جنگی به دشمن حمله می کردند . در فکّه تیپ دزفول و تیپ 37 شیراز نتوانستند در برابر لشکر های تا بن دندان مسلح عراق کاری از پیش ببرند و مجبور به عقب نشینی شدند. اگر رزمندگان و فرماندهان تیپ شیراز به شهادت رسیدند و یا در بیابان های فکه گم می شدند . سرانجام عراقی ها در کنا ر رود کرخه متوقف شدند و باعث این توقف ، نیروهای باقیمانده ارتش و نیروهای سپاه و داوطلبان مردمی بودند که مانع از پیشروی بیشتر دشمن می شدند . اولین موشک در 19 مهر 1359، ساعت 22:10 به دزفول اصابت کرد . در آن شب عده ای از بسیجیان دزفول در حیاط مسجد استراحت می کردند . اکثر مردم دزفول نمی دانستند که موشک یعنی چه ؟ آنها بمباران هوایی و توپ های دوربرد دشمن را تجربه کرده بودند امّا نمی دانستند انفجار موشک چگونه است .صدای انفجار وحشتناکی آمد . زمین لرزید موج انفجار شیشه ها را خرد کرد مردم وحشت زده از خواب پریدند و به سوی محل انفجار دویدند . گرد و غبار همه جا را پوشانده بود مردم شروع به کندن محل انفجار  کردند . این این عمل تا روشن شدن هوا ادامه داشت .عکاسی که در آنجا بود ، از یک دیوار مخروبه عکسی انداخت وقتی عکس ظاهر شد ، نکته عجیبی ر در عکس دید روی دیوار مخروبه یک ساعت دیواری بود که 22: 10 دقیقه را نشان می داد بعد ها عکس های بسیاری از مکان هایی که موشک خورده بود ، گرفت او محل انفجار را روی نقشه علامت می گذاشت . به بسیجیان شهر خبر رسید که خود را برای نبرد شهری آماده کنند . در خرمشهر نبرد کوچه به کوچه ادامه داشت و مدافعان تا آخرین توان مانع از ورود دشمن شده بودند . احتمال می رفت که دشمن به دزفول و اندیمشک هم برسد آنها احتمال می دادند که تانکهایی دشمن به خیابانها و کوچه های شهر حمله کنند و باید با کوکتل مولوتف از آنها پذیرایی شود حتی پیش خود قرار گذاشتند که از چهار راه اندیمشک جلوی دشمن را بگیرند و دمار از روزگارشان در بیاورند . از آن به بعد ، نگهبانی در خیابانها و محله ها آغاز شد. مردم به روشنایی در شب حساس شده و برق شهر از غروب قطع میشد مردم به افراد سیگاری توصیه میکردند که شبها در فضای باز سیگار نکشند پرده تمام پنجره ها کشیده شد و روی تمام شیشه پنجره ها ، نوار های ضربدری چسب جا خوش کرد . کم کم همه به آژیر قرمز و سفید و زرد عادت کردند .تا آنکه در 22 آذر یک گلوله توپ دور برد ، در ساعت 11 صبح به خیابان امام خمینی ( ره) پایین تر از فلکه اصابت کرد . محل انفجار در نزدیکی بازار و گلوله توپ در شلوغترین نقطه اصابت کرد . 80 نفر شهید و 86 نفر مجروح شدند . شدت انفجار به حدی بود که حدود 20 وسیله نقلیه منهدم و چندین مغازه ویران شد. دو روز بعد ، هزاران نفر در مجلس ختم شهداء آن حادثه شرکت کردند . موشک باران شهر ادامه داشت و مردم در برزخ مرگ و زندگی ، به زندگی ادامه میدادند . در یکی از مو شک باران های دشمن ، 8 موشک به دزفول اصابت کرد که به طور معجزه اسایی ، در این حمله فقط 2 نفر مجروح شدند . به مردم گفته شد که برای در امان ماندن از حملات دشمن ، به اردوگاه های دور از شهر بروند . مردم دزفول به این کار را ضی نشدند آنهایی هم که رفتند ، یک ماه نشده به دزفول برگشتند . همه میگفتند که در خانه خود شهید شویم بهتر از آوارگی است . مسئولین شهر سرانجام پیشنهاد دادند، در اوج جنگ شهر ها ، مردم به روستا های اطراف بروند تا تلفات کم شود . این پیشنهاد مورد موافقت مردم قرار گرفت در اوج جنگ شهر ها که صدام دیوانگی اش گل می کرد و شهر ها را می کوبید ،   روستا های اطراف دزفول شلوغ می شد کم کم مردم توانستند موشک ها را از هم تشخیص بدهند ، آن هم از روی صدا . موشک 3 متری یک نوع صدا داشت موشک 6 یا 12 متری صدای دیگری داشت یکی از موشک های 12 متری در نزدیکی یک نانوایی اصابت کرد . ده ها مرد و زن که درصف نانوایی بودن ، تکه تکه شدند موشک به وسط خیابان خورده  و حفره عمیقی ایجاد کرده بود . لوله های آب ترکیده ، آب فواره می زد پیکره های تکه تکه شده در اطراف خیابان و نانوایی پراکنده شده بود مردمی که سراسیمه برای کمک می آمدند ، بعضاً در حفره های آب می افتادند . ترکش های موشک دیوار های زیادی را ویران کرده بود . در این میان ، یک زن جیغ می کشید و از مردم کمک می خواست تا نوزاد شیر خواره اش را از زیر آوار خانه بیرون بکشند . زن حالت عادی نداشت و با دست خالی آوار را می کاوید ناخن هایش شکسته و انگشتانش خونی شده بود او توجهی به دستان خونی اش نداشت چند نفر به کمکش آمدند . سرانجام چند جوان یک پتوی مچاله شده را از زیر آوار بیرون کشیدند در کمال ناباوری ،نوزاد شیر خواره در میان پتو سالم بود و گریه می کرد . زن نوزادش را در آغوش گرفت یکی از زنها چادرش را روی او انداخت . زن با دست خونی سینه اش را بیرون آورد و در دهان نوزاد گذاشت نوزاد شروع به خوردن شیر کرد و آرام گرفت . مردمی که آنجا بودند ، از دیدن این صحنه بی صدا گریه می کردند . موشک بعدی در خیابان شهید مدرس خورد و خانه محمد علی منصفی را ویران کرد .در این حادثه ، ندا منصفی 1 ساله و رضا منصفی 4 ساله شهید شدند بعد ها دختر آقای کوسه چی که در همسایگی خانواده منصفی بود گفق " همگی با هم زیر آوار ماندیم اول فکر کردیم که ازی موج انفجار نابینا شدیم چون جایی را نمیدیدم تا مردم به کمک آمدند و قتی دختر آقای کوسه چی را بیرون کشیدند ، فکر کردند شهید شده اما ناگهان او سکسکه کرد واز دهانش گل و لای بیرون زد . در روزهای اول موشک باران مردم به خاطر نداشتن و تجربه رسیدگی به آسیب دیدگان را نداشتند . همه روی ویرانه ها میرفتند و شروع به جستجو می کردند . غافل از انکه ممکن است در زیر جایی که ایستاده اند ، آدم هایی باشد که هنوز زنده اند و ممکن است بر اثر سنگینی آنها و پایین آمدن آوار به شهادت برسند . موضوع دیگر این بود که بیشتر موشک باران در شب بودو نبود روشنایی باعث مشد که عملیات جستجو و امداد به کندی صورت بگیرد. محمد علی رجایی ، رئیس جمهور در اوایل خدمت کوتاهش به دزفول آمد . قبل از آمدن او استاندار خوزستان به فرماندار دزفول تلفن کرد و خبر آمدن رجایی و هیأت همراهش را داد . او گفت که چند ماشین به پایگاه وحدتی بروند تا رئیس جمهور و هیأت را همراهی کنند . وقتی فرماندار دزفول با چند ماشین به استقبال رجایی رفت ، رجایی ناراحت شده و گفت: چه خبر است این همه ماشین آورده اید ؟ ببینم شما اتوبوس یا مینی بوس ندارید که با آن برویم ؟ فرماندار گفت : فقط یک اتوبوس داریم که آن هم وضعیت ناجوری دارد . رجایی گفت : همان اتوبوس را بیاورید اتوبوس را آوردند و هیأت همراهش سوار اتوبوس شدند . رجایی روی پارکابی اتوبوس ایستاد و برای مردم که به استقبال او آمده بودند دست تکان داد. آنها به شرکت کشت و صنعت کارون که در جاده دزفول- شوشتر است رفته و از آنجا دیدار کردند . شهید رجایی ناهار را در کنار کارگران آنجا صرف کردند و بعد به دیدار مناطق بمباران شده رفت . این سفر در روحیه مردم دزفول تأثیر مثبت گذاشت . دزفول به شهر هزار موشک معروف شد . حوادث عجیبی در شهر اتفاق می افتاد . پیر مردی کارش کندن قبر بود . او هیچ وقت دزفول را ترک نکرد سرانجام با دست خودش زن و بچه و عروس و دامادش را که بر اثر اصابت موشک به شهادت رسیده بودند دفن کرد . رزمندگانی بودند که پس از ماه ها نبرد از خط مقدم به مرخصی می آمدند و بعد به همراه خانواده به شهادت می رسیدند . در آن روزها فشار روحی و روانی فراوانی بر مردم دزفول وارد می شد . همین، مسئولین شهر و به خصوص فرماندار را به فکر انداخت . از آن به بعد روند باز سازی سریعتر شد . آنها معتقد بودند که بازسازی به مردم روحیه میدهد و لااقل مردم در خرابه ها و ویرانه ها نمی خوابند و در منازل در حال بازسازی شان می خوابند ، حتی اگر این خانه ها چند بار آسیب ببیند ودوباره بازسازی شود در اوج موشک باران و بمباران هوایی ، در دزفول سینما ساخته راه اندازی شد استقبال مردم به حدی بود که در یک ماه حدود 2500 بلیت فروخته شد . آن هم در سینمایی با گنجایش 300 ، 400 صندلی . حرکت بعدی ، بازسازی و رنگ آمیزی و مرمت وسایل ورزشگاه شهر بود .درست در هنگام موشکباران ،مسابقات فوتبال و کشتی و والیبال بر گزار و مردم استقبال خوبی از آن می کردند . عجیب آنکه در هنگام افتتاح پارک تازه تأسیس بعثت مردم نیامدند و انگار که خدا چنین می خواست چون درست در لحظه افتتاح دز فول و از جمله پارک بعثت موشک باران شد مردم دزفول به جنگ عادت کرده بودند  ، عروسی ها و جشن ها برگزار می شد و مثل ثابق مردم به شب نشینی می رفتند . بازار و مغازه تعطیل نبود جو فرهنگی و مذهبی دزفول باعث شد که خیلی از فرماندهان و رزمندگانی که پادگانشان در اطراف دزفول بود خانواده هاشان را به دزفول بیاورند . خانه ای اجاره کنند و خود هر چند روز یکبار به مرخصی آمده و به خانواده سرکشی کنند .شهیدان حاج همت ، رضا دسواره علیرضا نوری و چند تن از فرماندهان لشکر 27 محمد رسول الله (ص) و مهدی باکری و حمید باکری فرماندهان لشکر عاشورا و حسین خرازی فرمانده لشکر امام حسین (ع) و چند فرمانده تیپ و لشکر دیگر ، از جمله این فرمانده هان بودند . رزمندگان ایرانی خیلی خوب با دزفول آشنا هستند . در تابستان و هنگام خرما پزان و در گرمای طاقت فرسای خوزستان زیر پل قدیم و جدید دزفول، رزمندگان جوان در رود دز شنا می کردند و خود را به خنکای اب می سپردند بستی فروشی ها ی دزفول پاتوق رزمندگان بود.آب هویج بستنی یکی از خوردنی های
مطلوب آنها بود. همچنین رستورانها قهوه خانه ها وحمام ها که رزمندگان مشتری پر وپا قرصش بودند.یکی ازعناصرروحیه دهند رزمندگان رادیو جبهه بودند .رادیو جبهه از  دزفول برای کل جبهه جنوب پخش می شد شاید باورش برای شما سخت باشد که چند جوان کم تجربه با یک ضبط صوت و میکروفون این رادیو را راه اندازی کرده باشند آنها با همین بضاعت کم توانستند رادیویی را تأسیس کنند که با استقبال کم نظیر رزمندگان و مردم خوزستان مواجه شد آهنگ و موزیک برنامه از همین ضبط صوت معمولی پخش و چند رزمنده و جوان دزفولی مسئولیت نوشتن برنامه های رادیوجبهه را به عهده داشتند . دزفول در زمان جنگ به عنوان شهر نمونه جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد . شهری که سمبل استقامت ایرانیان است . دزفول از 8 سال دفاع مقدس سربلند بیرون آمد مردو مومن و مهمان نواز دزفول در سالهای نبرد یا رو یاور رزمندگان بودند و لحظه ای از عهدی که با امام خمینی ( ره) بسته بودند پا پس نکشیدند . پس بی دلیل نیست که دزفول سمبل استقامت ما ایرانیان است . همانطور که خرمشهر سمبل مقاومت ماست . 

گوزن زرد ایرانی

گوزن زرد ایرانی از شاخه طناب داران(Chordata)، رده پستانداران( Mammalia) راسته زوج سمان(Artiodactyla)، خانواده گوزنها، گونه گوزن زرد و زیر گونه گوزن زرد ایرانی ( C. Dama mesopotamica) می باشد. این جانور به صورت گروهی زندگی کرده و معمولاً شبگرد است . در اوایل صبح و اوایل غروب دارای فعالیت بیشتری بوده و اغلب در این ساعات به چریدن مشغول شده و در بقیه ساعات نشخوار می نماید. در ساعات چرا اغلب به دلیل ترس از دشمن به سرعت غذای خود را بلعیده و در مواقع استراحت در نواحی امن با آرامش شروع به جویدن و هضم غذا می نماید.غذاهای این جانور عبارتند از علوفه ، سرشاخه ها، میوه های مختلف و گیاهان جنگلی. در مواقع خطر به سرعت فرار نموده و با جست های بلند و فرار سریع از خطر می گریزد. در ضمن شناگر قابلی نیز می باشد. نوع ماده شاخ نداشته و نوع نر این زیر گونه دارای شاخهای نسبتاً بلند و پهنی می باشد که رشد شاخها از یک سالگی شروع شده و در دو سالگی شاخها نمایان می شوند. هر ساله در اواسط بهمن ماه شاخ ها افتاده و در محل شاخها فقط یک غده به جا می ماند که این غده در ابتدا متورم و پر خون شده سپس در فصل بهار محلی برای رشد شاخ جدید می گردد. شاخهای جدید در تابستان کامل شده و ظاهر بسیار زیبایی به حیوان می بخشند. رنگ زمینه بدن قهوه ای بوده در پهلوها رنگ روشن تری داشته، شکم، دم و زیر گردن آن سفید است.در فصل بهار و تابستان خالهای سفید و زیبایی در پشت و پهلوها ایجاد می شود که در اواسط پاییز با تغییر رنگ حیوان به خاکستری و بلندتر شدن موهای آن خالها کمرنگ تر می شوند. رنگ بدن ماده کمی تیره تر می باشد. همزمان با افتادن شاخها موهای حیوان نیز شروع به ریزش نموده و ظاهر حیوان در این فصل زشت و بیمار به نظر می رسد. طول بدن این حیوان در حدود 150 تا 240 سانتیمتر بوده و طول دم 16 تا 20 سانتیمتر می باشد. ارتفاع آن در ناحیه شانه ها 85 تا 130 سانتیمتر و وزن آن 50 تا 130 کیلو گرم است. در فصل جفت گیری که اغلب با جنگ نرها بر سر جفت یابی همراه است گوزن نر در اوج قدرت و زیبایی بوده و تاحدودی نیز حالت های عصبی از خود بروز داده و گردن آنها نیز اندکی متورم می شود. جفت گیر ی این گوزنها در اواسط شهریور ماه اتفاق می افتد که در این زمان گوزن های نر مسن تر و قویتر برای خود گروههای جداگانه ای از ماده ها به شکل حرمسرا تشکیل داده و قلمروهای مخصوصی ایجاد می نمایند. بعد از جفت گیری نیرو و قدرت گوزن نر نسبتاً تحلیل رفته و آسیب پذیری آن بیشتر می گردد که اوج این آسیب پذیری با افتادن شاخ ها متقارن است. نوزادها حدوداً 8 ماه بعد از جفت گیری در اردیبهشت ماه به دنیا می آیند. کمتر پیش می آید که گوزن زرد ایرانی دوقلو زایی نماید و اغلب یک نوزاد به دنیا می آورد. بچه ها بعد از تولد قادر به دویدن و راه رفتن هستند ولی گوزن مادر در چند روز اول آنها در بین علفهای بلند مخفی می نماید، که نوزادان به دلیل نداشتن تحرک و بو و استتار قوی از دید دشمنان مخفی می مانند. از مهمترین دشمنان این حیوان می توان به گرگ، یوز و گربه جنگلی اشاره نمود. نوزادان در سن 1.5 سالگی به بلوغ کامل می رسند و بطور متوسط 16 سال عمر می نمایند.در گذشته پراکندگی این حیوان از غرب و شمال غرب ایران تا شمال شرقی آفریقا و در جنوب اروپا تا بالکان گسترده بود ولی در حال حاضر پراکندگی طبیعی این حیوان فقط محصور به جنگلهای متراکم و غیر قابل نفوذ منطقه خوزستان و زاگرس در کنار رودخانه های دز و کرخه می باشد. به منظور جلوگیری از انقراض گوزن زرد ایرانی تعدادی از آنها را به دشت ناز در مازندران، دشت ارژن،جزیره اشک در دریاچه ارومیه منتقل نموده اند. تا چند دهه پیش تصور می شد که نسل این حیوان منقرض شده است ولی با مشاهده شدن چند شاخ تازه در شوش این تصور از بین رفت و دو رأس از آنها توسط آقای ورنر ترنس آلمانی دو تن از آنها زنده گیری شده و در سال 1337 به باغ وحش اپل انتقال داده شده و بعد از تکثیر تعداد 6 رأس به دشت ناز منتقل گردید. از جمله عوامل کاهش جمعیت این گونه می توان به شکار بی رویه و تخریب زیستگاه های طبیعی آن اشاره نمود.
زيستگاهي به پهنه‌ ايران

مهندس بيژن دره شوري معتقد است كه جنگل‌هاي كرخه نمي‌تواند به‌عنوان زيستگاه گوزن زرد محسوب شود؛ چرا كه اين جنگل‌ها روزگاري به دلايل مختلف اقليمي توانايي زيستگاهي داشت، اما امروزه به‌دليل وجود سد كرخه و نبود سيلاب‌ها كه جنگل‌هاي كرخه را بارور كند، نمي‌تواند به‌عنوان زيستگاهي مناسب براي اين‌گونه در خطر به حساب آيد.

اين كارشناس برجسته محيط زيست به مطالعات انجام شده توسط دكتر بهرام كيابي، مهندس هنريك مجنونيان و دكتر محمود كرمي براي تعيين زيستگاه گوزن زرد در سال‌هاي گذشته اشاره مي‌كند و مي‌افزايد: در آن سال ما با بررسي دقيق توانستيم چند زيستگاه را در ياسوج و ميان كتل براي گوزن زرد جايابي كنيم.

براساس بررسي‌هاي انجام شده، همه به اتفاق ميان كتل را به‌عنوان زيستگاه اصلي اين جانور معرفي كرديم؛چرا كه اين پهنه هم توانايي گسترش داشت و هم امكان زيست گوزن زرد در آن بيشتر از مناطق ديگر بود، اما متأسفانه امروزه مي‌بينيم كه بدون توجه به نگاه‌هاي كارشناسي، گوزن زرد به مناطقي برده‌ مي‌شود كه شايد براي آينده حيات اين جانور، خطر زا باشد.

دره‌شوري ادامه مي‌دهد: اگر بخواهيم گونه‌اي را از خطر نجات دهيم، بايد زيستگاهي كه براي آن انتخاب مي‌كنيم، از هر نظر امنيت داشته باشد.

از سويي زماني مي‌توان گونه‌هاي در معرض خطر را به زيستگاهشان انتقال داد كه جمعيت‌شان به‌حدي برسد كه معيارهاي جهاني مشخص كرده‌اند.

وي با اشاره به انتخاب جنگل‌هاي كرخه گفت: بايد براي زيستگاه گوزن زرد منطقه‌ وسيعي را انتخاب كرد. بايد زيستگاه را به‌عنوان محل دائمي قلمداد كنيم. اگر منطقه ۱۰۰ هكتاري براي زيستگاه گوزن زرد در نظر گرفته شود، مسلما اين منطقه به‌عنوان اسارتگاه آنان خواهد بود.

زيستگاهي با اين مساحت مي‌تواند براي كوتاه مدت پاسخگو باشد، اما براي انتخاب يك زيستگاه دائمي بايد محدود‌ه‌اي مشخص شود كه بتوان آن‌را گسترش داد و به مساحت حداقل هزار هكتاري رساند.

ميان كتل كه چند سال پيش انتخاب شده‌بود، ابتدا مساحتي ۲۰۰ ‌هكتاري بود كه بسيار ايمن و به‌عنوان زيستگاه گوزن زرد بسيار مناسب بود. اين محدوده تا مساحت هزار هكتاري قابل گسترش بود.

وي در پايان اگرچه نااميدانه، ادامه مي‌دهد: اگر زيستگاه جنگل‌هاي كرخه موقتي باشد و برنامه‌اي كوتاه مدت خوب است، اما همه نگراني اين است كه در پس آن برنامه‌اي بلندمدت و با توجه به معيارهاي جهاني وجود نداشته باشد.

فرستنده: بهنام قربانی

آش ارده

آش ارده
مواد لازم :
برنج، ماش، شيره کنجد ( ارده) ، شيره خرما ( سيلون(
طرز تهيه :
ابتدا ماشها را پخته و برنج را بعد از اينکه آبکش کردند ماش را در آن ميريزند و آنرا ميگذارند تا دم بکشد. بعد از اينکه برنج کاملاً پخت آنرا درون سيني بزرگي ريخته و سپس ارده را کم کم روي آن ميريزندو هم ميزنند ، سپس آن را به همراه شير? خرما تناول مي کنند.

انه سرد

انه سرد (آه سرد) انه گرفته،(آه گرفته)
وقتي شخصي ناراحت است يا به طور ناخودآگاه آهي از سينه مي کشد مي گويند ((انه سرد)) يا ((آهي سرد)) کشيد. مردم معتقد اند که اين آه عواقبي را درپي دارد، يعني آه مظلوم و کسي که حقي از وي گرفته شده عاقبت کار ظالم را مي گيرد و او را از پاي در مي آورد. به کسي که مستوجب عقوبت آه مي شود ((انه گرفته)) يعني ((آه گرفته)) مي گويند.