کاشف دزفولی

کاشف دزفولی

(1258-1174 هجری قمری)

مرحوم سید محمد کاشف دزفولی ملقب به سید صدر الدین که از قطاب سلسله ذهبیه ، خلف صدق مرحوم حجه الاسلام سید محمد باقر دزفولی از اعاظم واکابر سادات گوشه دزفول است . مرحوم کاشف همانگونه که خود در رساله ((مرآت الغیب)) نقل میکند ، تاریخ تولد خویش را در شب یکشنبه 18 ماه صفر 1174 هجری قمری ذکر نموده است .

گویند مرحوم کاشف از همان اوان طفولیت دارای هوش و ذکاوتی فطری و روحی ملکوتی بود تا جایی که از استادان و علمای بزرگ عصر خویش حد اکثر استفاده را نمود و توانست در سن 21 سالگی به درجه اجتهاد دست یابد .

از اوان دوره نوجوانی یک ذوق و عشق درونی در نهاد خود احساس میکرد که گاه در خلال تحصیل روزها را به تدبر و تفکر سپری میکرد همیشه با خود می اندیشید که از این آمد و شدن مقصود چیست و نظر آفریدگار در خصوص خلقت انسان چه بوده وچرا انسان اشرف مخلوقات شده است ... بدین گونه پی به وظیفه باطنی خود برده و به تذکیه نفس و طی مراحل معنوی و سیر روحی مبادرت می ورزد ... اکثر اوقات در طول سال علاوه بر ماههای رجب و شعبان و رمضان و روزهای پنجشنبه هر هفته ، چندین اربعین را در طول سال روزه دار بود و غذای خود را میان فقرا و نیازمندان تقسیم میکرد ... روزها را به گوشه ای از بیابان و یا کناره های رودخانه دز ، به دور از مردم به حق میپرداخت و ضمن مطالعه دروس خود به ریاضت واذکار واوراد و تلاوت قرآن مشغول بود ... و سر انجام با مرحوم آقا محمد بید آبادی اصفهانی از عرفای بزرگ آشنا میشود که منجر به انقلابی در روح وضمیر خود میشود . گرچه بین این دو مرید و مراد ملاقات ظاهری صورت نمی گیرد ، ولی مکاتبات زیادی بین این دو صورت میگیرد که مجموعه این مکاتبات در کتابچه ای جمع آوری و موجود است . مرحوم کاشف پس از دستگیری مرحوم بید آبادی ، مقامات معنوی و اطوار سبعه را دراندک زمانی طی میکند و بدینگونه پای در جرگه عرفان میگذارد .

او به عرفان و سیر وسلوک متمایل بود ولی مرحوم والدش چون از علماءظاهر بود نمیخواست که فرزندش در آن طریق سیر نماید و او را منع مینمود ، و به حوزه درس و مسجد راهبری میفرمود .

لذا کاشف بجای بجای پیروی از نصایح وفرمایشات پدر و دیگر ناصحان به بطالعه بیشتر پرداخت و کتب عرفاء و اشعار اولیا را میخواند . و سر انجام در سن 26 سالگی یعنی در سال1201 هجری قمری برای آنکه آثارش جاودانه گردد ، به پیروی از بزرگان طریقت همچون سعدی ، حافظ ، شاه نعمت الله ولی ، شاه قاسم انوار ، شیخ فخرالدین عراقی و آخوند ملامحسن فیض تخلص (کاشف) را برای خود برگزید .

مسافرت های کاشف

مرحوم کاشف ، این عارف بزرگوار و دانش پژوه آنگونه که خود میگوید در شهر خود دزفول خریداری برای کالای پربهای خود نمی یافت .

لذا ، برای استفاده از استفاضه و اندیشه زیارت مراقد مطهر ائمه علیهم السلام و سایر اماکن متبرکه سفر های زیادی به اکثر شهر های ایران و اعتاب مقدسه نموده و در هر شهری مدتی اقامت گزیده است .

در هر شهر علما و اهل دل به خدمت ایشان مشرف میشدند و از وی کسب فیض مینمودند . کاشف در خلال این مسافرتها و اقامتهای طولانی در شهرهای مختلف ، گاه دزفول را به خاطر می آورد و از یاران پیشین خود در این شهر یاد میکرد :

در این دیر خراباتی که میگویند دزفول است بتی دارم که از حسنش زند صد طعنه خوبان را

رخش چون شمع تابانی، شب افروز من بیدل که می سوزد چه پروانه ز سر تا پا دل و جان را

و باز کاشف درباره دزفول و آب و هوای آن چنین می سراید :

نسیم آباد او دارد هوای روضه جنه غنیمت دان بروآنجاکه خوش جاییست دلهارا

صفای آب شیرینش زند صد طعنه برکوثر عیان از وی توان دیدن یدبیضای موسی را

لب شیرین دلداری که می بینم زخوبانش شکر داده است پنداری سمرقند و بخارا را

قدش چون سروموزونی بحداعتدال آمد به حد او به رعنایی ندیدم هیچ بالا را

آثار و تالیفات مرحوم کاشف دزفولی

تالیفات و آثار کاشف را از نظم گرفته تا نثر بالغ بر یکصد جلد برآورد کرده اند که در اغلب شهرهای ایران از جمله تهران ، نهاوند ، کرمانشاه ، دزفول ، شوشتر و ... موجود است و این به ذلیل مسافرتها و اقامت کاشف در این شهرهاست.

بهرحال عمده آثار کاشف به چهار دسته زیر تقسیم میشوند :

1) عرفان، سیر وسلوک ،تذکیه نفس و تهذیب اخلاق .

2) دیوان اشعار. حاوی مثنویات غزلیات ، قصاید و رباعیات .

3) کتبی در زمینه های درسی شامل فقه واصول ، منطق، تفسیر و ...

4) کتب ختومات وادعیه .

مرحوم کاشف پس از 84 سال زندگی در نهایت حقانیت و تقوی و اشاعه فیض ، سرانجام در ماه شعبان 1258 هجری قمری روح پر فتوحش به خلوت سرای آشیان قدس پرواز کرد . جنازه آن بزرگوار به کربلا حمل و در مقبره مرحوم سید کاظم رشتی به خاک سپرده شد .