در روزگار ساسانیان، بر فراز پرتگاه های شرقی مُشرف به رودخانه دز، قلعه ای ساخته بودند تا از آن برای نگهبانی از پلی استفاده شود که در زمان شاپور اول با استفاده از اسیران رومی بر روی این رودخانه احداث شده بود.
مرحوم استاد سید محمد علی امام – دزفول شناس برجسته- از این شهر به عنوان نخستین زندان سیاسی ایران به نام گیلگرد یا دژ فراموشی نام می برد که دست کم در 1500 سال قبل، اولین زندان سیاسی کشور پهناور ایران بوده که در محله ی قلعه کنونی دزفول قرار داشته است.(رسایل عملیه مدارس علمیه،47)
آنگونه که پروفسور آرتور کریستن سن در کتاب ایران در زمان ساسانیان نیز نقل می کند:در روزگار ساسانیان به این قلعه ی مستحکم که آن را گیلگرد یا اندیمیشن Andimisin می نامیدند، آنوشبرد Anusbard یا قلعه ی فراموشی می گفتند.(ایران در زمان ساسانیان،330)
در حقیقت از این قلعه تنها برای مقاصد دفاعی و نظامی استفاده نمی شده بلکه همانند قلعه الموت دژی بوده که در آن محکومین عالی رتبه زندانی می شدند. حاکمان وقت، زندانیان سیاسی و اشخاص مهمی را که نمی خواستند به قتل برسانند و در عین حال قصد داشتند تا نام و خاطره ی آنان را از اذهان محو کنند، به این قلعه می آوردند.
بدین ترتیب معلوم است که چرا در آن دوران، هیچ کس حق نداشت اسم این قلعه و زندانیان آن را بر زبان بیاورد و یا از آنان سراغی بگیرد. این قلعه _ لااقل از زمان شاپور دوم _ چنین جایی بوده و یکی از پادشاهان ارمنستان به نام ارشاک (اَرَشک/اَشک) سوم که از خاندان اشکانی بود و در زمان شاپور دوم در جنگ به اسارت در آمده بود سالها در این قلعه زندانی بود. در سال 367 میلادی هنگامی ارشاک از آزادی خود نامید شد با ضربه ی دشنه به حیات خود پایان داد. بعد ها قِباد اول (کِواذ)، پادشاه ساسانی، به علت گرایش به بدعت های مزدک و دوری از مذهب زرتشت از پادشاهی عزل شده سپس در این قلعه زندانی شد تا اینکه به کمک دوسش، سیاوش از زندان این قلعه رهایی یافت و دوباره تاج و تخت خود را به دست آورد.(تاریخ جغرافیایی دزفول،33)
گفتنی است که خوزستان و به تَبَعِ آن دزفول، در طول سلطنت اشکانیان(250 سال قبل از میاد تا 224 میلادی) و ساسانیان (224_651 میلادی)، جز لاینفک قلمرو پادشاهان این سلسله ها بوده است که در آبادانی و عمران آن سعی وافی نموده اند چرا که هنوز برخی از آثار این سلسله ها در خوزستان باقی است. از آن جمله می توان به پل باستانی دزفول که در زمان شاپور اول و تحت سرپرستی مهندسان رومی ساخته شد، و نیز پل شوشتر، خرابه های بازمانده از ایوان کرخه، ویرانه های شهر عظیم جندی شاپور و سد شادَروان اشاره کرد.
حمدالله مستوفی صاحب نزهة القوب، ساختن شهر دزفول و مرمت و تجدید بنای شوشتر را به شاپور اول نسبت داده است.(نزهة القلوب،280)
منبع: کتاب تاریخ دزفول(نوشته: احمد لطیف پور)
هدف از ساخت این وبلاگ در اختیار قرار دادن اطلاعاتی مفید و جامع در مورد شهرستان دزفول به دور از شلوغی ها و پیچ و خمهای وبلاگ ها و سایتهای معمول و در فضایی منظم است، که در کمترین زمان ممکن بیشترین اطلاعات را در اختیار علاقمندان قرار دهد.